Mniej znane szczegóły z życia Jana Dzierżona
tekst: Stanisław Mazak
Pszczelarstwo, Rok XVII, nr 10, październik 1966 — Stanisław Mazak
Stanisław Mazak
strona 4

Zakorzenił się u nas zwyczaj czczenia zasłużonych osobistości nie tylko z okazji ich wiekowych, złotych czy srebrnych jubileuszów. Taką też tradycję mają rocznice dzierżonowskie, o czym świadczy i nasza prasa z minionej przeszłości. W tym roku czcimy Dzierżona z okazji 60-lecia jego zgonu, a zarazem jako Męża naszego Tysiąclecia. Jest to już trzecia dzierżonowska sześćdziesiątka. W roku 1871 z okazji 60-lecia urodzin profesor Uniwersytetu Warszawskiego, Adolf Pawiński, umieścił w poczytnym „Tygodniku Ilustrowanym” szkic biograficzny pt. Ksiądz Jan Dzierżon. Szkic był wzbogacony portretem Dzierżona wykonanym przez Aleksandra Regulskiego. Portret ten reprodukujemy powyżej, a piszemy o nim na str. 14.
60-lecie działalności pszczelarskiej stanowiło dla Marii Konopnickiej okazję uczczenia Arcymistrza esejem pt. Sześćdziesięciolecie Dzierżona („Kurier Warszawski“, 23/24. VIII.1895).
Polskość przodków i rodzinnych Łowkowic
Jan Dzierżon urodził się 11.I.1811 r. z Szymona i Marii Jantos w Łowkowicach, pow. Kluczbork, woj. Opole. Nazwisko to w najstarszych księgach metrykalnych i hipotecznych oraz Urbarzach wpisywane było jako Dzierzan. Z postępem germanizacji zanikła poprawność językowa u zapisujących; wpisywano tak, jak słyszano w wymowie gwarowej — Dzierzon (jak Cygon, Nowok, Polok). Poprawność literacka została zachowana do dzisiaj w zapisach i w wymowie gwarowej innych form: niewiasta Dzierzanka, panna — Dzierzanionka, młody mężczyzna — Dzierzanek, Dzierzaniok. Obecnie większość osób ma w dowodach osobistych pisownię — Dzierżon, syn bratanka ks. Dzierżona — również Dzierżon. Są wioski, w których przez wieki zachowała się pisownia — Dzierzan (Kuniów, Ciechanowice...). Stwierdzam, że nie żyła i nie żyje osoba, która podpisywała się lub podpisuje — Dzierżoń. Zniekształceniu uległo również nazwisko matczyne. Dwieście lat temu pisano poprawnie — Antos, mimo wymowy — Jantos (jak Jewa, zamiast Ewa). Później wpisywano już Jantos lub z germańska — Jantosch.
Wedle dokumentów Dzierżony byli „frei Bauern” (wolnymi rolnikami.) W miejscowej gwarze tacy nazywają się „gburami”, co odpowiada polskiemu nazewnictwu — kmieć. Rodzice byli bogaczami, mieli bowiem wedle księgi hipotecznej 1 łan roli, czyli 16 ha.
O polskości Szymona Dzierżona świadczy hipoteczny akt z 1832 r. (Archiwum Pow. w Kluczborku), który stwierdza, że prosił on sąd o tłumacza, gdyż nie rozumie po niemiecku.
Schematyzm (spis kościelny) biskupstwa wrocławskiego za rok 1853 wykazywał: „Łowkowice 1092 mieszkańców, 1092 — polska mowa, O — niemiecka mowa.” Monografia — Die niderschlesische Ostmark — stwierdza, że Łowkowice i dwie wioski sąsiednie z 718 głosów 531 oddały na posła polskiego, przy czym „rok 1912 przyniósł drobne przesunięcie na korzyść Polaków”. W czasie Górnośląskiego Plebiscytu w powiecie kluczborskim największą ilość głosów polskich oddali Łowkowiczanie. Redaktor austriackiego „Bienen Vater”, Theodor Weippl, pisał w tym organie i w przedruku w „Schweizerische Zeitung”: „W 1901 r. odwiedziłem ks. Dzierżona w Łowkowicach... Mieszkańcy są Polakami, ich potocznym językiem jest język polski, a tylko bardzo niewielu rozumie po niemiecku. Także w domu Dzierżona mówiono po polsku...” Łowkowiczanie uczestniczyli w powstaniach śląskich. Inż. Pawłowski, wróciwszy z pamiątkami po Dzierżonie do Polski, pisał o bratanku księdza Jana, Franciszku Dzierżonie: „staruszek ów wspierał powstańców górnośląskich”. Przez 700 lat niewoli, Łowkowice ostały się zawsze wierne Polsce.
Ten tekst pochodzi z archiwum „Pszczelarstwa”
Pełne teksty starszych roczników miesięcznika otwiera dostęp do archiwum: w cenie prenumeraty rocznej albo osobno za 15,00 zł miesięcznie.
Na miesiąc — 15 zł Na 6 miesięcy — 45 zł Na 12 miesięcy — 95 zł Prenumerata roczna
Dostęp włącza się automatycznie w chwilę po opłaceniu.
Masz już dostęp? Zaloguj się.
